Albania, Wyc. objazdowe
Bałkański wehikuł czasu
- Wylot
- Warszawa - Radom
- Wyżywienie
- zgodne z programem
Wakacje z biurem podróży
Albania to jedno z najtańszych wybrzeży Europy: według Eurostatu ceny w restauracjach i hotelach są tam o ok. 40% niższe niż w Chorwacji i o ok. 38% niższe niż w Grecji. Kraj ma 362 km wybrzeża nad Adriatykiem i Morzem Jońskim, a na plażowanie najlepiej jechać w czerwcu lub we wrześniu, gdy morze jest ciepłe, a plaże mniej zatłoczone.
Każdy hotel pokazujemy raz, z maksymalnie trzema pasującymi terminami i cenami. Kolejność polecanych uwzględnia ocenę, liczbę opinii i standard hotelu.
Albania, Wyc. objazdowe
Albania, Riwiera Albańska
★★★★★
Albania, Wyc. objazdowe
73% poleca
59% poleca
55% poleca
Albania, Riwiera Albańska
★★★★★
50% poleca
71% poleca
| Stolica | Tirana |
| Język | albański |
| Waluta | lek albański (ALL) |
| Czas | taki sam jak w Polsce |
| Czas lotu | 2h 10m |
Albania w 2026 roku stanowi jeden z najlepszych kierunków wakacyjnych w Europie, łącząc niskie ceny z wysoką jakością wypoczynku. Według Eurostatu ceny w restauracjach i hotelach były w Albanii w 2025 roku o ok. 40% niższe niż w Chorwacji i o ok. 38% niższe niż w Grecji (53% średniej UE wobec 90% w Chorwacji i 86% w Grecji). Taniej nie jest natomiast w sklepach – żywność kosztuje tam mniej więcej tyle, ile średnio w UE.
Czy Albania jest bezpieczna? Tak – przestępczość wobec turystów jest niska, a największym ryzykiem są drogi i lokalny styl jazdy. Infrastruktura turystyczna z roku na rok się rozwija.
Główne powody, dla których warto wybrać Albanię na wakacje:
Kiedy najlepiej jechać do Albanii? Optymalny okres na wakacje to maj-czerwiec oraz wrzesień-październik, gdy temperatury są przyjemne (24-28°C), a plaże mniej zatłoczone. W szczycie sezonu (lipiec-sierpień) temperatury osiągają 30-35°C, a popularność miejsc turystycznych znacząco wzrasta.
Najlepszy czas na wyjazd do Albanii to okres od czerwca do września, gdy temperatura powietrza waha się między 26°C a 30°C, a woda w morzu osiąga przyjemne 21-25°C. Wybór konkretnego miesiąca zależy jednak od planowanych aktywności i preferencji turystycznych.
Albania oferuje różne doświadczenia w zależności od pory roku:
Na wybrzeżu panuje klimat śródziemnomorski, natomiast w głębi kraju – kontynentalny. W górach temperatura może być nawet o 10°C niższa niż na wybrzeżu. Czy warto jechać poza sezonem? Tak, szczególnie jeśli planujemy zwiedzanie zabytków i wędrówki górskie – temperatury są wtedy bardziej przyjazne, a ceny nawet o 40% niższe.
Dla rodzin z dziećmi najlepszy będzie czerwiec lub wrzesień – temperatura jest optymalna, morze ciepłe, a tłoki mniejsze niż w szczycie sezonu. Miłośnicy aktywnego wypoczynku powinni rozważyć kwiecień-maj lub wrzesień-październik, gdy temperatura sprzyja trekkingowi i zwiedzaniu.
Albania charakteryzuje się klimatem śródziemnomorskim na wybrzeżu i kontynentalnym w głębi kraju, z wyraźnym podziałem na cztery pory roku. Temperatury latem (czerwiec-sierpień) osiągają 30-35°C na wybrzeżu, podczas gdy zimą (grudzień-luty) wahają się między 7-11°C.
Temperatura wody w Morzu Adriatyckim i Jońskim jest najwyższa w sierpniu (24-26°C), a najniższa w lutym (około 14°C). Czy woda jest ciepła? Tak, od czerwca do września temperatura morza przekracza 21°C, co zapewnia komfortowe warunki do kąpieli.
Regionalne różnice pogodowe są znaczące. Na Riwierze Albańskiej (Durres, Vlora, Saranda) panuje typowy klimat śródziemnomorski z gorącym latem i łagodną zimą. W górskich regionach temperatura jest niższa średnio o 5-10°C w porównaniu do wybrzeża, a zimą występują opady śniegu.
Kiedy najlepiej odwiedzić Albanię? Najkorzystniejszy okres na wypoczynek nad morzem to czerwiec-wrzesień, gdy temperatury są wysokie, a opady minimalne. Dla osób zainteresowanych zwiedzaniem i aktywnością fizyczną rekomendowane są miesiące kwiecień-maj oraz wrzesień-październik, gdy upały nie są tak intensywne.
Najlepsze miesiące na plażowanie w Albanii to okres od czerwca do września, gdy temperatura wody osiąga komfortowe 21-25°C, a temperatura powietrza utrzymuje się między 26-30°C. Szczególnie polecany jest wrzesień, kiedy morze jest nadal ciepłe (23°C), a plaże są mniej zatłoczone niż w szczycie sezonu.
Temperatura wody w poszczególnych miesiącach prezentuje się następująco:
Najpopularniejsze miejsca do plażowania w Albanii znajdują się na Riwierze Albańskiej. Ksamil oferuje krystalicznie czystą wodę i białe plaże, Saranda przyciąga rozwiniętą infrastrukturą turystyczną, a Vlora zachwyca długimi piaszczystymi plażami. W szczycie sezonu (lipiec-sierpień) temperatury mogą przekraczać 30°C, dlatego warto rozważyć czerwiec lub wrzesień, gdy warunki są łagodniejsze, a ceny niższe.
Czy można kąpać się w maju lub październiku? Tak, choć temperatura wody (17-19°C) może być dla niektórych zbyt niska. Są to jednak świetne miesiące na połączenie plażowania ze zwiedzaniem, gdyż upały nie są tak dokuczliwe jak w środku lata.
Do Albanii można wjechać zarówno na podstawie dowodu osobistego, jak i paszportu. Dokumenty te muszą być ważne przez minimum 3 miesiące od planowanej daty powrotu z Albanii. Wiza nie jest wymagana dla obywateli Polski przy pobytach nieprzekraczających 90 dni w okresie 180 dni.
Dzieci również muszą posiadać własny dokument tożsamości (dowód osobisty lub paszport). Jeśli dziecko podróżuje bez obojga rodziców, warto mieć ich pisemną zgodę na wyjazd (najlepiej po angielsku) – aktualne wymagania sprawdź przed wyjazdem w serwisie MSZ (gov.pl/dyplomacja).
Przy podróży samochodem wymagane są dodatkowe dokumenty:
Ze względu na ograniczony dostęp do publicznej opieki zdrowotnej w Albanii, zdecydowanie zaleca się wykupienie prywatnego ubezpieczenia turystycznego. Karta EKUZ nie jest honorowana na terenie Albanii, dlatego polisa powinna obejmować koszty leczenia, transport medyczny oraz ewentualną pomoc ratunkową.
Nie, obywatele Polski nie potrzebują wizy na wjazd do Albanii. Albania wprowadziła ruch bezwizowy dla obywateli Unii Europejskiej, w tym Polski, umożliwiając swobodne przekraczanie granicy na podstawie ważnego dokumentu tożsamości.
Polacy mogą przebywać w Albanii bez wizy przez okres do 90 dni w ciągu każdych 180 dni. Do przekroczenia granicy wystarczy ważny dowód osobisty lub paszport. Czy potrzebne są dodatkowe dokumenty przy dłuższym pobycie? Tak, w przypadku planowanego pobytu przekraczającego 90 dni należy uzyskać zezwolenie na pobyt w albańskim Biurze Imigracyjnym.
Wymagane dokumenty przy przekraczaniu granicy albańskiej:
Warto pamiętać, że przekroczenie dozwolonego 90-dniowego okresu pobytu bez odpowiedniego zezwolenia skutkuje nałożeniem kary finansowej przy wyjeździe z kraju.
Do Albanii nie są wymagane żadne obowiązkowe szczepienia, chyba że przybywasz z kraju zagrożonego żółtą febrą – wtedy musisz posiadać międzynarodową książeczkę szczepień z potwierdzeniem szczepienia. Mimo braku obowiązkowych szczepień, eksperci medyczni zalecają kilka szczepień ochronnych przed wyjazdem.
Zalecane szczepienia przed podróżą do Albanii to:
Kiedy należy rozpocząć szczepienia? Najlepiej skonsultować się z lekarzem 6-8 tygodni przed planowanym wyjazdem. Podczas wizyty lekarz oceni indywidualne ryzyko i zaproponuje odpowiedni schemat szczepień uwzględniający charakter wyjazdu oraz planowane aktywności.
Osoby z chorobami przewlekłymi lub planujące pobyt w odległych rejonach kraju powinny rozważyć dodatkowe szczepienia przeciwko wściekliźnie i meningokokom. Warto też pamiętać, że standardowe szczepienia (jak MMR czy przeciw grypie) również powinny być aktualne podczas podróży.
Najlepszym miejscem na wakacje w Albanii jest północne wybrzeże Adriatyku dla rodzin z dziećmi (piaszczyste plaże, łagodne zejście do morza) oraz południowa Riwiera Albańska dla poszukujących malowniczych widoków i aktywnego wypoczynku. Wybór konkretnej lokalizacji zależy od preferowanego stylu wypoczynku oraz planowanych aktywności.
Albania oferuje dwa główne regiony turystyczne, każdy z własnymi zaletami. Wybrzeże Adriatyckie charakteryzuje się rozwiniętą infrastrukturą turystyczną i szerokimi, piaszczystymi plażami, podczas gdy Riwiera Albańska nad Morzem Jońskim zachwyca krystalicznie czystą wodą i malowniczymi zatokami.
Dla rodzin z dziećmi najlepszym wyborem będzie północna część wybrzeża (Durres, Golem, Shengjin), gdzie znajdziemy łagodne zejście do morza i rozwiniętą infrastrukturę turystyczną. Miłośnicy przyrody i aktywnego wypoczynku powinni wybrać południe kraju (Saranda, Ksamil), gdzie znajdują się najpiękniejsze plaże i najważniejsze atrakcje turystyczne.
Przy wyborze miejsca warto również uwzględnić porę roku – w szczycie sezonu (lipiec-sierpień) północne kurorty mogą być zatłoczone, wtedy lepszym wyborem będą mniejsze miejscowości na południu. Z kolei wiosną i jesienią północ oferuje lepsze warunki do zwiedzania i łagodniejszy klimat.
Najpopularniejsze regiony turystyczne Albanii dzielą się na dwa główne obszary: Wybrzeże Adriatyckie z kurortami Durres, Golem i Shengjin oraz Riwierę Albańską z Sarandą i Ksamilem. Każdy z tych regionów oferuje turystom inne atrakcje i różni się charakterem wypoczynku.
Wybrzeże Adriatyckie to region szczególnie popularny wśród rodzin z dziećmi ze względu na szerokie, piaszczyste plaże i łagodne zejście do morza. Największym kurortem tego regionu jest Durres, gdzie znajdziemy rozbudowaną infrastrukturę turystyczną z licznymi hotelami all inclusive, restauracjami i atrakcjami dla dzieci. Czy Durres to dobry wybór na pierwsze wakacje w Albanii? Tak, dzięki dobrej komunikacji z lotniskiem w Tiranie i rozwiniętej bazie noclegowej.
Riwiera Albańska, rozciągająca się wzdłuż wybrzeża Morza Jońskiego, przyciąga turystów krystalicznie czystą wodą i malowniczymi plażami. Saranda, nazywana stolicą Riwiery, oferuje połączenie wypoczynku plażowego ze zwiedzaniem zabytków. Ksamil, znany jako „albańskie Karaiby”, zachwyca turkusową wodą i kameralnymi plażami.
Najlepsza infrastruktura turystyczna znajduje się w Durres i Sarandzie, gdzie działają liczne hotele różnych kategorii, restauracje i punkty rozrywki. Te miejscowości stanowią również doskonałą bazę wypadową do zwiedzania okolicznych atrakcji i zabytków.
Najpiękniejsze plaże w Albanii znajdują się przede wszystkim na południu kraju, wzdłuż wybrzeża Morza Jońskiego, gdzie woda jest krystalicznie czysta, a infrastruktura turystyczna dobrze rozwinięta. Szczególnie warto zwrócić uwagę na region między Sarandą a Ksamilem, który często nazywany jest „albańskimi Karaibami”.
Do najpopularniejszych i najlepiej ocenianych plaż należą:
Kiedy najlepiej odwiedzać albańskie plaże? Sezon kąpielowy trwa od maja do października, przy czym najlepsze warunki panują w czerwcu i wrześniu, gdy temperatury są przyjemne, a plaże mniej zatłoczone niż w szczycie sezonu.
Aby skutecznie zaplanować budżet na wakacje w Albanii, należy przeznaczyć średnio 1500-2500 PLN na osobę na tydzień, wliczając transport, zakwaterowanie i wyżywienie. Kwota ta może się różnić w zależności od stylu podróżowania i sezonu.
Główne kategorie wydatków podczas wakacji w Albanii to:
Jak zaoszczędzić na wakacjach w Albanii? Oto sprawdzone sposoby:
Warto pamiętać o dodatkowym budżecie na nieprzewidziane wydatki w wysokości około 20% planowanej kwoty. Dla bezpieczeństwa finansowego, zaleca się wykupienie ubezpieczenia turystycznego (7-15 PLN dziennie) oraz zabranie karty płatniczej jako uzupełnienia gotówki.
Życie w Albanii jest znacząco tańsze niż w Polsce, z miesięcznymi kosztami utrzymania dla jednej osoby wynoszącymi średnio 1500-2000 zł, w zależności od lokalizacji i stylu życia. Ceny podstawowych produktów i usług są nawet o 30-40% niższe niż w Polsce, szczególnie poza głównymi miastami turystycznymi.
Koszty mieszkaniowe w Albanii są bardzo konkurencyjne. Wynajem jednopokojowego mieszkania w centrum Tirany kosztuje od 200 do 400 euro miesięcznie, podczas gdy poza centrum ceny spadają do 150-250 euro. W mniejszych miejscowościach można znaleźć mieszkania już od 100 euro miesięcznie.
Warto zauważyć, że koszty życia znacząco różnią się między regionami. W turystycznych miejscowościach nadmorskich, takich jak Saranda czy Durrës, ceny mogą być nawet o 50% wyższe niż w głębi kraju. Inflacja w Albanii jest niska – w 2025 roku wyniosła średnio 2,2% (INSTAT).
Czy Albania jest droga dla turystów? Nie – w porównaniu z Chorwacją czy Grecją szczególnie tanie są restauracje i noclegi. Najwięcej zapłacisz w szczycie sezonu w najpopularniejszych kurortach, takich jak Ksamil czy Saranda.
Aby tanio podróżować po Albanii, najlepiej korzystać z lokalnej komunikacji autobusowej, wybierać noclegi w hostelach lub prywatnych kwaterach oraz podróżować poza szczytem sezonu (czerwiec-sierpień). Średni dzienny koszt budżetowego podróżowania po Albanii wynosi 100-150 PLN, wliczając transport, nocleg i wyżywienie.
Najbardziej ekonomicznym środkiem transportu są busy i autobusy międzymiastowe, których ceny wahają się od kilku do ok. 70 zł w zależności od trasy. Przykładowo, przejazd z Tirany do Sarandy kosztuje ok. 1500 leków (ok. 70 zł), a z Tirany do Szkodry ok. 400 leków (ok. 19 zł). Alternatywą jest autostop, który w Albanii jest bezpieczny i powszechnie praktykowany.
Kiedy najlepiej jechać do Albanii, by zaoszczędzić? Najtańsze ceny noclegów i mniejszy ruch turystyczny występują w okresie kwiecień-maj oraz wrzesień-październik. W tych miesiącach temperatura jest przyjemna (20-25°C), a ceny noclegów nawet o 40% niższe niż w szczycie sezonu.
Po Albanii można poruszać się na kilka sposobów: transportem publicznym (autobusy i minibusy), taksówkami, wynajętym samochodem lub autostopem. Najpopularniejszą i najbardziej ekonomiczną opcją jest korzystanie z rozbudowanej sieci autobusów międzymiastowych, które łączą wszystkie główne miasta i miejscowości turystyczne.
System transportu publicznego w Albanii opiera się głównie na:
Czy warto wynająć samochód w Albanii? To zależy od planów podróży. Wynajem samochodu kosztuje około 200-300 PLN dziennie i daje większą swobodę, jednak należy pamiętać o stanie dróg i specyfice lokalnego ruchu drogowego. Dokumenty niezbędne do prowadzenia pojazdu to prawo jazdy, dowód rejestracyjny i Zielona Karta.
Dla bezpieczeństwa podczas podróży autobusem warto:
Kolej ma w Albanii marginalne znaczenie dla turystów, dlatego autobusy i minibusy pozostają głównym środkiem transportu publicznego. W przypadku dotarcia do mniejszych miejscowości, gdzie nie dociera regularny transport, sprawdza się autostop – Albańczycy są znani z życzliwości wobec turystów.
Transport publiczny w Albanii opiera się głównie na sieci autobusów i busów, które obsługują zarówno połączenia miejskie, jak i międzymiastowe. System transportu publicznego jest dobrze rozwinięty w większych miastach, natomiast w mniejszych miejscowościach może być bardziej ograniczony.
W głównych miastach jak Tirana, Durrës czy Vlora funkcjonuje regularna komunikacja miejska z ustalonymi trasami i rozkładami jazdy. Bilety można kupić u kierowcy lub konduktora, a bilet kosztuje zwykle kilkadziesiąt leków (ok. 2 zł) za przejazd.
Czy transport publiczny w Albanii jest bezpieczny? Tak, jest relatywnie bezpieczny, jednak warto zachować podstawowe środki ostrożności, szczególnie podczas podróży nocnych. Większość pojazdów to sprawne technicznie busy i autobusy, często klimatyzowane.
Dla wygody podróżnych, warto zapamiętać kilka praktycznych wskazówek. Na dłuższe trasy lepiej rezerwować miejsca z wyprzedzeniem, szczególnie w sezonie turystycznym. Warto również mieć przy sobie gotówkę w lokalnej walucie, ponieważ płatności kartą nie są powszechnie akceptowane.
Tak, wynajem samochodu w Albanii jest zdecydowanie warto rozważyć, ponieważ zapewnia największą swobodę poruszania się przy relatywnie niskich kosztach (12-20 euro dziennie poza sezonem). Komunikacja miejska w Albanii, oparta głównie na systemie marszrutek (małych busów), często charakteryzuje się nieregularnymi rozkładami jazdy i ograniczonym zasięgiem, szczególnie poza głównymi szlakami turystycznymi.
Koszty wynajmu samochodu różnią się znacząco w zależności od sezonu i lokalizacji:
Przy wynajmie samochodu w Albanii należy wziąć pod uwagę kilka istotnych aspektów:
Własny samochód daje możliwość swobodnego zwiedzania miejsc trudno dostępnych komunikacją publiczną, takich jak malownicza trasa SH8 z Wlory do Sarande czy okoliczne plaże i atrakcje turystyczne. Drogi w Albanii są bezpłatne – jedyna bramka znajduje się na autostradzie A1 przy tunelu Kalimash, w kierunku Kosowa (5 euro za samochód osobowy).
Na wakacje w Albanii należy spakować przede wszystkim dokumenty (dowód osobisty lub paszport ważny minimum 3 miesiące), odpowiednią odzież dostosowaną do śródziemnomorskiego klimatu oraz podstawowe wyposażenie turystyczne. Oto kompletna lista niezbędnych rzeczy:
Czy warto zabrać gotówkę do Albanii? Tak, mimo że w większych miastach można płacić kartą, w mniejszych miejscowościach przydaje się gotówka. Warto mieć przy sobie zarówno leki albańskie, jak i euro w małych nominałach.
Jeśli planujesz zwiedzanie zabytków i miejsc sakralnych, pamiętaj o zabraniu odpowiedniego stroju zakrywającego ramiona i kolana. W przypadku wycieczek górskich niezbędne będą również: wygodne buty trekkingowe, plecak, powerbank oraz zapas wody.
Planując wakacje w Albanii, należy przygotować odpowiedni zestaw rzeczy, który zapewni bezpieczny i komfortowy pobyt. Poniższa lista zawiera wszystkie niezbędne elementy, dostosowane do specyfiki tego bałkańskiego kraju.
W zależności od sezonu i regionu Albanii, który planujemy odwiedzić, warto dostosować zawartość bagażu. Na wybrzeżu przyda się więcej rzeczy plażowych, a w górach – sprzęt trekkingowy i cieplejsze ubrania na wieczory.
Z Albanii warto przywieźć tradycyjne produkty spożywcze, lokalne alkohole oraz rękodzieło. Najpopularniejsze pamiątki to Raki (tradycyjny albańskiański alkohol), koniak Skanderbeg oraz wysokiej jakości oliwa z oliwek.
Wśród produktów spożywczych największą popularnością cieszą się:
Z lokalnych alkoholi najbardziej polecane są:
Wśród pamiątek rękodzielniczych warto zwrócić uwagę na:
Czy można przewozić pamiątki z Albanii do UE? Tak, większość produktów można swobodnie przewozić. Warto jednak pamiętać o limitach przy powrocie do UE: bez cła przywieziesz 1 litr mocnego alkoholu, 4 litry wina i 16 litrów piwa na osobę. Zachowaj też paragony przy droższych zakupach.
Przed wyjazdem do Albanii turysta powinien przygotować ważny dokument tożsamości (paszport lub dowód osobisty), sprawdzić ubezpieczenie podróżne oraz zapoznać się z lokalnymi zwyczajami i zasadami bezpieczeństwa. Dokument musi być ważny minimum 3 miesiące od planowanej daty opuszczenia kraju. Czy potrzebna jest wiza? Nie, obywatele Polski mogą przebywać w Albanii do 90 dni bez wizy.
Oficjalną walutą jest lek albański (ALL), gdzie 100 ALL to około 4,70 zł (średni kurs NBP z września 2026 r.). Warto zabrać ze sobą euro, które można wymienić w lokalnych kantorach lub wykorzystać do płatności w większych obiektach turystycznych. W mniejszych sklepach preferowana jest gotówka, natomiast kartami można płacić głównie w dużych marketach i hotelach.
Czy warto zarejestrować podróż? Tak, przed wyjazdem zaleca się rejestrację w systemie Odyseusz, co umożliwi szybki kontakt z MSZ w razie sytuacji kryzysowych. Albania leży w regionie sejsmicznym, dlatego warto upewnić się, że ubezpieczenie obejmuje również skutki katastrof naturalnych.
Albania jest krajem świeckim – najwięcej mieszkańców to muzułmanie, ale na południu silne są wpływy prawosławia, a na północy katolicyzmu. Czy to oznacza surowe zasady dla turystów? Nie, Albania jest krajem tolerancyjnym, gdzie turyści mogą czuć się swobodnie, przestrzegając podstawowych norm kulturowych.
Jak należy zachowywać się w Albanii? Oto najważniejsze zasady:
W interakcjach społecznych warto pamiętać, że Albania to kraj, gdzie tradycja miesza się z nowoczesnością. Czy są jakieś szczególne zakazy? Tak, należy unikać fotografowania obiektów wojskowych i rządowych bez zezwolenia oraz zachować szczególną ostrożność podczas rozmów o polityce i historii kraju.
W restauracjach i hotelach można płacić euro (po wcześniejszym uzgodnieniu), co ułatwia turystom pobyt. Napiwki, choć nie są obowiązkowe, są mile widziane i stanowią wyraz uznania za dobrą obsługę.
Tak, Albania jest generalnie bezpiecznym krajem dla turystów, gdzie poziom przestępczości przeciwko przyjezdnym jest stosunkowo niski. Kraj przechodzi intensywną modernizację, a władze przykładają dużą wagę do bezpieczeństwa turystów, co widać po częstej obecności patroli policji w miejscach turystycznych.
Karta EKUZ w Albanii nie działa. Umowa między Polską a Albanią pozwala uzyskać niezbędną pomoc medyczną w nagłych przypadkach w publicznych placówkach, ale procedury bywają uciążliwe, a standard niski – dlatego potrzebne jest prywatne ubezpieczenie turystyczne. W większych miastach działają nowoczesne prywatne kliniki, choć bariera językowa może stanowić pewne wyzwanie.
Turyści powinni zachować standardowe środki ostrożności, jakie stosuje się podczas podróży zagranicznych. Warto zarejestrować się w systemie Odyseusz oraz mieć przy sobie kontakt do najbliższej placówki dyplomatycznej. W razie problemów, służby reagują sprawnie, a miejscowa ludność jest zazwyczaj bardzo pomocna wobec turystów.